संपादक : पोपट मारुती मिंड
फलटण: आपलं फलटण प्रतिनिधी
आजच्या धावपळीच्या जीवनात ताण-तणाव (Stress) ही जवळपास प्रत्येकाच्या आयुष्याचा भाग बनली आहे. करिअर, व्यवसाय, कुटुंब, आर्थिक जबाबदाऱ्या आणि वैयक्तिक आयुष्यातील समतोल राखताना अनेकांची मानसिक आणि शारीरिक दमछाक होत आहे. हा तणाव केवळ मनावरच परिणाम करत नाही, तर शरीरालाही विविध आजारांच्या विळख्यात ढकलू शकतो, असे मत शारीरिक चिकित्सक डॉ. मोहन पवार यांनी व्यक्त केले.
तणाव दीर्घकाळ टिकल्यास शरीरातील कॉर्टिसोल या हार्मोनची पातळी वाढते. त्याचा परिणाम म्हणून उच्च रक्तदाब, हृदयविकार, टाइप-२ मधुमेह, छातीत दुखणे, ॲसिडिटी, स्नायूंचे विकार, चिंता, नैराश्य आणि स्मरणशक्ती कमी होणे अशा अनेक समस्या उद्भवू शकतात. त्यामुळे तणावाकडे दुर्लक्ष करणे धोकादायक ठरू शकते.
डॉ. पवार यांच्या मते, तणावाचे दोन प्रकार असतात. तीव्र तणाव हा अल्पकाळ टिकणारा असून कारण दूर झाल्यानंतर तो कमी होतो. मात्र दीर्घकालीन तणाव काही आठवडे किंवा महिनोनमहिने टिकतो आणि त्याचे परिणाम संपूर्ण शरीरावर जाणवू लागतात. त्यामुळे वेळेत तणावाचे व्यवस्थापन करणे अत्यंत आवश्यक आहे.
कामाच्या ठिकाणी वेळेचे दडपण, जबाबदाऱ्यांची अस्पष्टता, तसेच वैयक्तिक आयुष्यातील अडचणी यांमुळे तणाव वाढतो. प्रत्येक गोष्टीला होकार देण्याऐवजी आवश्यक तेथे ठामपणे “नाही” म्हणण्याची सवय लावणे हेही महत्त्वाचे जीवनकौशल्य असल्याचे ते सांगतात.
विशेषतः चाळीशी ते पन्नाशी हा काळ तणावाचा सर्वाधिक असतो. मुलांचे शिक्षण, करिअरमधील वाढत्या जबाबदाऱ्या, आर्थिक नियोजन आणि कुटुंबातील अपेक्षा यामुळे या वयोगटातील व्यक्तींवर मानसिक ताण अधिक जाणवतो.
तणाव कमी करण्यासाठी काही सोपे उपाय प्रभावी ठरू शकतात. मन अस्वस्थ वाटल्यास डोळे मिटून हळूहळू खोल श्वास घेणे व सोडणे, दिवसातून दहा मिनिटे शांत बसून श्वासावर लक्ष केंद्रित करणे, नियमित चालणे किंवा योगासने करणे, झोपण्यापूर्वी किमान एक तास मोबाईल व दूरदर्शनपासून दूर राहणे, तसेच संगीत, वाचन किंवा इतर आवडीचे छंद जोपासणे यामुळे मन प्रसन्न राहण्यास मदत होते.
पुरेशी आणि दर्जेदार झोपही तणाव व्यवस्थापनासाठी अत्यंत आवश्यक आहे. अपुरी झोप मानसिक थकवा वाढवते आणि तणाव हाताळणे अधिक कठीण बनवते.
शेवटी डॉ. पवार यांनी एक महत्त्वाचा संदेश दिला आहे—प्रत्येक गोष्ट आपल्या मनाप्रमाणेच घडेल, अशी अपेक्षा न ठेवता जे बदलता येत नाही ते स्वीकारणे आणि वर्तमानात आनंदाने जगणे, हाच ताण-तणाव कमी करण्याचा सर्वात प्रभावी मंत्र आहे.
– डॉ. मोहन पवार
शारीरिक चिकित्सक
