संपादक : पोपट मारुती मिंड
महाराष्ट्र सध्या प्रखर उष्णतेच्या लाटेचा सामना करत आहे. कडक उन्हामुळे केवळ थकवा जाणवत नाही, तर ‘उष्माघात’ (Heat Stroke) सारखा गंभीर आजारही जीवावर बेतू शकतो. एक फिजिशियन आणि हृदयरोग तज्ज्ञ म्हणून मला ठामपणे सांगावेसे वाटते की, उन्हाळ्यातील ही समस्या जितकी साधी वाटते, तितकीच ती धोकादायक आहे.
उष्माघात म्हणजे काय?
जेव्हा शरीर स्वतःचे तापमान नियंत्रित ठेवण्यात अपयशी ठरते, तेव्हा उष्माघात होतो. कडक उन्हात काम केल्यामुळे शरीरातील पाणी व क्षार कमी होतात. परिणामी शरीराचे तापमान १०४° फॅरेनहाइट (४०° सेल्सिअस) पेक्षा जास्त वाढते आणि मेंदू, हृदय व मूत्रपिंडांवर गंभीर परिणाम होऊ शकतो.
परिस्थितीचे गांभीर्य
उष्माघाताकडे दुर्लक्ष करणे अत्यंत धोकादायक आहे.
भारतामध्ये दरवर्षी उष्णतेच्या लाटेमुळे शेकडो लोकांचा मृत्यू होतो. २०२५ च्या आकडेवारीनुसार, देशात ८४ पेक्षा अधिक जणांचा मृत्यू नोंदवला गेला आहे. महाराष्ट्रातही ही समस्या तीव्र असून, गेल्या वर्षी १७ मृत्यू उष्माघातामुळे झाले. सातारा जिल्हा व फलटण परिसरात तापमान ४० अंशांच्या पुढे जात असल्याने अधिक सतर्क राहणे गरजेचे आहे.
उष्माघाताची लक्षणे
खालील लक्षणे दिसल्यास तातडीने सावध व्हा:
शरीराचे तापमान अचानक वाढणे
घाम येणे थांबणे, त्वचा कोरडी व गरम होणे
तीव्र डोकेदुखी, चक्कर, उलट्या
हृदयाचे ठोके वेगाने पडणे
गोंधळ, अडखळणे किंवा शुद्ध हरपणे
प्रतिबंधात्मक उपाय
उष्माघात टाळण्यासाठी काही सोप्या सवयी अंगीकारा:
पाणी प्या: दिवसाला १२ ते १५ ग्लास पाणी प्या. ताक, लिंबूपाणी, शहाळे व ORS घ्या.
वेळ टाळा: दुपारी १२ ते ४ या वेळेत उन्हात जाणे टाळा.
संरक्षण करा: टोपी, रुमाल किंवा छत्री वापरा. सुती व सैल कपडे घाला.
योग्य आहार: मसालेदार व तळलेले पदार्थ टाळा. काकडी, टरबूज यांसारखी पाण्याची फळे खा.
तातडीने काय करावे?
उष्माघाताची लक्षणे दिसल्यास विलंब करू नका:
रुग्णाला लगेच सावलीत किंवा थंड ठिकाणी न्या
कपडे सैल करा
कपाळ, मान व काखेत थंड पाण्याच्या पट्ट्या ठेवा
रुग्ण शुद्धीत असल्यास पाणी द्या
सर्वात महत्त्वाचे: ही मेडिकल इमर्जन्सी आहे — त्वरित सुसज्ज रुग्णालयात दाखल करा
डॉक्टरांचा सल्ला
हृदयरोग असलेले रुग्ण आणि ज्येष्ठ नागरिकांनी विशेष काळजी घेणे अत्यावश्यक आहे. उष्णतेचा ताण थेट हृदयावर परिणाम करू शकतो. त्यामुळे निष्काळजीपणा टाळा आणि स्वतःची व कुटुंबाची काळजी घ्या.
तुमची सतर्कता हीच तुमच्या आरोग्याची खरी गुरुकिल्ली आहे.
📍 निकोप हॉस्पिटल, फलटण – आरोग्यपूर्ण आयुष्यासाठी सदैव तत्पर!
